Avrupa’daki rekor sıcaklıklar ulaşım altyapısında yeni önlemleri gündeme getirdi. Ülkeler eriyen asfalt, genleşen raylar ve bozulan enerji sistemlerine karşı beyaz boya, su, drone ve yapay zekâ destekli sensörler kullanmaya başladı.
Batı Avrupa’daki sıcaklıklar 15 Temmuz’da mevsim normallerinin 5,5 derece üzerine çıktı. Onlarca yıl önce daha dar sıcaklık aralıklarına göre tasarlanan yollar ve demiryolları, daha uzun ve sık yaşanan sıcak hava dalgalarına karşı zorlanıyor.
Pistlere 9 bin litre su
Norveç’in Oslo Havalimanı’nda sıcaklığın 30 dereceye ulaşması beklenirken itfaiye ekipleri pistin kritik bölümlerini suyla soğuttu. Hava sıcaklığı, yılın bu dönemi için normal kabul edilen seviyenin yaklaşık 10 derece üzerine çıktı.
Ekipler, asfaltın uçakların ağırlığı altında yumuşamasını ve hasar görmesini önlemek amacıyla yaklaşık 9 bin litre su kullandı. Havalimanını işleten kamu şirketi Avinor, yüksek sıcaklıklara daha dayanıklı yeni bir asfalt türünü de test ediyor.
Norveç’te kullanılan yol ve pist malzemelerinin hem sert kış koşullarına hem de giderek yükselen yaz sıcaklıklarına dayanması gerekiyor. Sıcak ve yağışlı hava düzeninin değişmesi, yeni altyapı projelerinde kullanılan teknik standartların yeniden ele alınmasına yol açıyor.
Raylara beyaz boya
Stockholm ulaşım idaresi, rayların güneş ışığını daha az emmesi için metro hattının bazı bölümlerini beyaza boyadı. Mayıs ve haziran aylarında yapılan uygulamanın maliyeti yaklaşık 100 bin İsveç kronu, yani 10 bin 300 dolar oldu.
Beyaz boya, metal yüzeyin sıcaklığını düşürerek rayların genleşme ve şekil değiştirme riskini azaltmayı amaçlıyor. Düşük maliyetli yöntem, bütün demiryolu ağını yenilemeden sıcaklığın en fazla etkilediği bölümlerde hızlı önlem alınmasını sağlıyor.
Yüksek sıcaklık rayları genişletebiliyor, makas sistemlerini bozabiliyor ve sinyalizasyon ile elektrik altyapısında arızalara neden olabiliyor. Sıcak hava dalgalarının ardından yaşanan fırtına, kuvvetli rüzgâr ve heyelanlar ise demiryollarında daha uzun süreli kesintilere yol açabiliyor.
Demiryollarında kesintiler büyüyor
Avrupa Birliği’nin nisan ayında yayımladığı rapora göre demiryolu yöneticilerinin yüzde 70’inden fazlası aşırı hava olaylarına bağlı aksaklıkların arttığını bildirdi.
2015 ile 2024 yılları arasındaki hava koşullarına bağlı kesintilerin toplam süresi, Avrupa genelinde bir ila üç yıllık demiryolu hizmetine denk geldi. Özellikle Alp güzergâhları, sıcaklık sonrasında gelişen heyelan ve yoğun yağışlardan daha fazla etkileniyor.
Kuzey Avrupa ülkeleri daha büyük bir uyum sorunu yaşıyor. İngiltere gibi ülkelerde demiryolu altyapısının önemli bölümü, Güney Avrupa’ya kıyasla daha dar bir sıcaklık aralığı dikkate alınarak inşa edildi.
İngiltere’nin demiryolu altyapı şirketi Network Rail, ağı aşırı hava koşullarına karşı güçlendirmek için 2024-2029 döneminde 2,6 milyar sterlin, yaklaşık 3,5 milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor.
Drone ve yapay zekâ devrede
Demiryolu işletmeleri, hatlardaki şekil değişikliklerini ve arızaları daha hızlı tespit etmek için drone ve yapay zekâ sistemlerinden yararlanıyor. Sensörler rayların sıcaklığını, hareketini ve taşıma kapasitesini sürekli izleyebiliyor.
Drone görüntüleri geniş demiryolu ağlarının daha kısa sürede kontrol edilmesini sağlıyor. Yapay zekâ sistemleri ise toplanan verilerdeki olağan dışı değişiklikleri belirleyerek bakım ekiplerinin riskli bölgelere yönlendirilmesine yardımcı oluyor.
Teknoloji, altyapının tamamını kısa sürede yenilemenin mümkün olmadığı ülkelerde bakım süresini kısaltabilir. Ancak rayların, sinyal sistemlerinin ve enerji bağlantılarının bütünüyle sıcağa dayanıklı hale getirilmesi çok daha yüksek maliyet gerektiriyor.
Yollar yeni karışıma geçiyor
Avrupa’nın yolları da artan sıcaklıklardan etkileniyor. Kuzey ülkelerinde kullanılan asfalt karışımları ağırlıklı olarak donma ve çözülmenin yol açtığı hasarlara karşı geliştirildi.
İspanya gibi sıcak yazlara alışkın ülkeler ise uzun süreli yüksek sıcaklıklara daha dayanıklı asfalt karışımları kullanıyor. Kuzey Avrupa’daki yol yapım şirketlerinin, hem soğuk kışlara hem de sıcak yazlara dayanacak yeni malzemelere yönelmesi bekleniyor.
Norveç Karayolları İdaresi, yeni yolların mevcut hava koşullarının yanı sıra gelecekte beklenen iklim değişikliğine de dayanacak biçimde inşa edileceğini bildirdi. Fransa’nın Paris kentindeki toplu taşıma işletmesi RATP de yıl sonuna kadar iklim uyum planı hazırlıyor.
Sıcaklık 50 dereceyi aşabilir
Avrupalı üreticiler, 50 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda çalışan Riyad Metrosu ve Dubai tramvayı gibi sistemleri inceliyor. Sıcak iklimlerde kullanılan klima, elektrik, ray ve malzeme standartları Avrupa’daki yeni projeler için örnek oluşturuyor.
Sıcak hava dalgaları geçmişe göre daha uzun, daha sık ve daha yoğun yaşanıyor. Avrupa’nın mevcut ulaşım altyapısının önemli bölümü ise bugünkü iklim koşulları öngörülmeden inşa edildi.
İklim değişikliğine uyum yalnızca yeni yol ve demiryolu yatırımlarını kapsamıyor. Havaalanları, enerji şebekeleri, köprüler ve şehir içi ulaşım sistemleri de yüksek sıcaklık ile ani yağışlara karşı yeniden tasarlanıyor.
Ekonomik kayıp riski artıyor
Önde gelen merkez bankalarının 2025 yılında hazırladığı çalışmada sıcak hava dalgaları, kuraklık ve seller gibi ağır hava olaylarının Euro Bölgesi ekonomisini 2030 yılına kadar yüzde 4,7 küçültebileceği hesaplandı.
Ulaşım hatlarında yaşanan kesintiler yolcu ve yük taşımacılığını aksatırken şirketlerin lojistik maliyetlerini artırıyor. Enerji şebekelerindeki arızalar, fabrikalar ve veri merkezleri için üretim kaybı riski yaratıyor.
Avrupa ülkelerinin bundan sonraki gündeminde sıcağa dayanıklı asfalt ve ray yatırımları, yapay zekâ destekli denetim sistemleri ve aşırı hava koşullarına göre güncellenen mühendislik standartları bulunacak.
Altyapı harcamalarının ne kadar hızlanacağı, sıcaklıkların yılın geri kalanındaki seyri ve Avrupa Birliği’nin açıklayacağı iklim dayanıklılığı planıyla daha net görülecek.
